Verlichting voor de graafmachine: hoe zorgt u voor optimaal werklicht?

Niet iedereen is zich ervan bewust, maar op een graafmachine kan extra werkverlichting, signalering, en rijverlichting kan het werk een stuk prettiger maken. TRALERT® is specialist in werkverlichting en helpt bedrijven bij het optimaliseren van de werkverlichting.

De belangrijkste verlichtingsmogelijkheden voor een graafmachine zijn:

• werklampen aan de voorzijde, zijkanten en achterzijde;ip
• werkverlichting op de giek, arm en bak;
• achteruitrijverlichting;
• een ledbar of lichtbalk;
• zwaailampen en LED-flitsers;
• cabine-, interieur- en instapverlichting;
• goedgekeurde koplampen en rijverlichting.

Welke combinatie geschikt is, hangt af van de grootte van de machine, de werkzaamheden en de omgeving. Hieronder leest u per werkzone welke keuzes u kunt maken. Ook behandelen we technische aandachtspunten zoals lichtbeeld, boordspanning, IP-bescherming, trillingen en EMC.

Overzicht van verlichting mogelijkheden voor een graafmachine

In deze tabel ziet u welke soorten graafmachineverlichting beschikbaar zijn, welke functie ze vervullen en waar ze doorgaans worden gemonteerd.

Verlichtingssoort	Primaire functie	Gebruikelijke positie
Flood-werklamp	Een breed werkgebied verlichten	Cabine, zijkanten en achterzijde
Gerichte werklamp	Een specifieke of verder gelegen zone verlichten	Voorzijde, giek of arm
Ledbar	Extra breedte en/of bereik creëren	Cabinedak of machineframe
Achteruitrijverlichting	Zicht tijdens het achteruitrijden	Achterzijde
Zwaailamp of LED-flitser	De machine zichtbaar maken	Hoog en rondom zichtbaar
Cabineverlichting	Bediening en werkcomfort verbeteren	Binnenzijde cabine
Instapverlichting	Veilig in- en uitstappen	Treden en handgrepen
Koplamp of rijverlichting	Zicht tijdens verplaatsing	Voorzijde

In de donkere uren kan er door additionele verlichting veel winst geboekt worden doordat het werkgebied groter en prettiger wordt. Dit zorgt voor betere werkomstandigheden voor de chauffeur.

Voorzijde en rond de cabine

Vanaf de cabine wordt de rijrichting en de directe werkzone voor de machine verlicht. Meerdere goed geplaatste led werklampen geven hier doorgaans een gelijkmatiger resultaat dan één zeer krachtige lamp. Dat beperkt harde schaduwen en verblinding en verbetert het zicht op de graafzone, obstakels en mensen rondom de machine.

Giek, arm en bak

De bewegende giek maakt de verlichting van deze zone lastiger. Een lamp die in de ene stand het werkgebied goed verlicht, kan in een andere stand worden afgedekt of richting de cabine schijnen. Ook kan licht via de giek, bak of lak van de machine terugkaatsen.

Er bestaat daarom geen vaste regel dat op de giek altijd een spotlamp hoort. Het juiste lichtbeeld hangt af van de afstand tot het werkgebied, de montagepositie en het soort werk. Er bestaat daarom geen vaste regel dat op de giek altijd een spotlamp hoort. Het juiste lichtbeeld hangt af van de afstand tot het werkgebied, de montagepositie en het soort werk. Schakel de verlichting na montage in en controleer bij verschillende standen van de giek en bak of de lichtbundel de werkzone goed volgt, niet wordt afgedekt en geen hinderlijke reflecties in de cabine veroorzaakt.

Zijkanten en dode hoeken

Extra werklampen aan de zijkanten verbeteren het zicht naast de rupsen of wielen en rondom het contragewicht. Dit is vooral nuttig op drukke bouwplaatsen, bij werkzaamheden dicht langs obstakels en wanneer mensen rondom de machine werken. Plaats de lampen zo dat de lichtbron niet rechtstreeks zichtbaar is vanuit de cabine.

Achterzijde en achteruitrijverlichting

Aan de achterzijde spelen verschillende functies. Werklampen achterop verlichten het werkgebied achter de machine. Achteruitrijverlichting geeft specifiek zicht tijdens het achteruitrijden. Daarnaast kan waarschuwingssignalering worden gebruikt om mensen in de omgeving te attenderen.

Deze functies zijn niet automatisch uitwisselbaar. Kies per functie een geschikte lamp en controleer bij gebruik op de openbare weg of de verlichting voor de betreffende functie is goedgekeurd.

Wanneer is een ledbar geschikt op een graafmachine?

Een ledbar kan geschikt zijn wanneer u een breed werkgebied wilt uitlichten of extra bereik nodig hebt. Toch geven meerdere afzonderlijke werklampen soms een betere lichtverdeling, vooral rondom de cabine en langs de zijkanten van de machine.

Let bij het plaatsen van een ledbar op:

• de montagehoogte en beschikbare ruimte;
• reflectie op de giek, bak en cabine;
• beschadiging door takken, puin of bewegende onderdelen;
• verblinding van mensen rond de machine;
• de benodigde breedte en reikwijdte van de lichtbundel;
• het onderscheid tussen werkverlichting en rijverlichting.

Een ledbar die als werklamp wordt gebruikt, is niet automatisch toegestaan als rijverlichting op de openbare weg. Meer informatie over uitvoeringen, lichtbeelden en toepassingen vind je in de keuzegids voor ledbars.

Zwaailampen en LED-flitsers

Zwaailampen en LED-flitsers maken de graafmachine beter zichtbaar voor medewerkers, andere machines en weggebruikers. Bij de keuze en montage spelen de zichtbaarheid rondom de machine, de productgoedkeuring, de werksituatie en het verschil tussen een werkterrein en de openbare weg een rol.

Voor speciale waarschuwingslampen is ECE R65 een belangrijke typegoedkeuring. Of en wanneer zwaailampen of LED-flitsers gebruikt mogen of moeten worden, hangt daarnaast af van nationale regelgeving en de werksituatie. Een ECE R65-goedkeuring betekent dus niet automatisch dat de lamp altijd mag worden gebruikt.

Cabine-, interieur- en instapverlichting

Cabineverlichting helpt bij het aflezen van bedieningselementen en documenten. Instapverlichting maakt treden en handgrepen zichtbaar en helpt bij het veilig in- en uitstappen. Ook bij onderhoud en controles in of rond de cabine kan gerichte verlichting nuttig zijn.

Voorkom dat de cabine onnodig fel wordt verlicht. Te fel interieurlicht kan in de ruiten reflecteren en het zicht naar buiten verminderen. Dimbare verlichting of armaturen die gericht naar beneden schijnen helpen deze hinder te beperken.

Extra koplampen en rijverlichting voor de graafmachine

Werkverlichting en rijverlichting hebben verschillende functies. Een werklamp of ledbar is niet automatisch goedgekeurd als dimlicht, grootlicht of aanvullende grootlichtfunctie. Wordt de graafmachine over de openbare weg verplaatst, controleer dan of de gebruikte koplampen voor hun specifieke rijverlichtingsfunctie zijn toegelaten.

Gebruik werkverlichting alleen voor het uitlichten van het werkgebied en voorkom dat andere weggebruikers of medewerkers worden verblind.

Welke lichtpatroon is het beste geschikt voor een graafmachine?

Voor extra werkverlichting zijn een aantal zaken van belang. Meer lumen levert niet automatisch beter zicht op. De lichtverdeling, bundelbreedte, montagehoek en afstand tot de werkzone zijn minstens zo belangrijk. Een verkeerd geplaatste krachtige lamp kan juist verblinden, harde schaduwen veroorzaken of via de machine terugkaatsen. U kunt kiezen uit:

• Flood: voor een breed werkgebied op korte tot middellange afstand.
• Spot: voor een smaller gebied op grotere afstand.
• Combo: wanneer zowel breedte als extra bereik nodig is.

De montagepositie en toepassing blijven bepalend. Lees meer over deze afweging in het artikel over het juiste lichtbeeld voor werklampen.

Plug & play verlichting voor minigraver

TRALERT® heeft speciaal voor minigravers een kant- en klare plug en play verlichtingsset ontwikkeld. Ideaal als u meer gemak wenst en uitstekende verlichting dat uiteraard voldoet aan alle certificeringen. De set bevat compacte voor- en achterlichten met geïntegreerde knipperlichten, kentekenverlichting, een centrale aansluitbox en een voorgeprogrammeerde bedieningsunit.

Technische eisen voor graafmachineverlichting

Niet alleen het type lamp bepaalt of de verlichting goed functioneert. Ook de boordspanning, aansluiting, IP-bescherming, trillingsbestendigheid en elektromagnetische compatibiliteit zijn belangrijk.

Boordspanning en aansluiting

Niet iedere graafmachine werkt op 24 volt. Veel grotere machines gebruiken een 24V-systeem, terwijl compactgravers ook op 12 volt kunnen werken. Controleer daarom altijd:

• de nominale boordspanning;
• het toegestane spanningsbereik van de lamp;
• mogelijke spanningspieken;
• de totale stroomvraag;
• de benodigde kabeldiameter en zekering;
• het gebruik van een relais of controller;
• de afdichting van kabels en connectoren.

Een multivoltage werklamp kan voor zowel 12V- als 24V-systemen geschikt zijn, maar controleer altijd het opgegeven spanningsbereik van het betreffende product.

IP-bescherming en hogedrukreiniging

De IP-classificatie geeft aan in welke mate een behuizing bescherming biedt tegen stof en water. De verschillende codes staan echter voor verschillende beproevingen:

• IP67: bescherming bij tijdelijke onderdompeling volgens de bijbehorende testvoorwaarden;
• IP68: bescherming bij langdurige onderdompeling onder voorwaarden die voor het product zijn opgegeven;
• IP6K9K: stofdicht en volgens ISO 20653 getest op bescherming tegen de effecten van hogedruk- en stoomstraalreiniging.

Een IP67- of IP68-classificatie bewijst niet automatisch bescherming tegen hogedrukreiniging. Reinigt u de graafmachine regelmatig met een hogedrukreiniger, kies dan bij voorkeur verlichting die daarvoor aantoonbaar is getest. Richt de straal niet onnodig lang en van zeer korte afstand rechtstreeks op afdichtingen, kabelinvoeren en connectoren.

Meer uitleg vindt u in de complete gids over IP-waarden en op de uitlegpagina over IP69K.

Trillingen, schokken en fysieke belasting

Graafmachines stellen hoge eisen aan lampen, montagebeugels, kabels en connectoren. De verlichting krijgt te maken met langdurige trillingen, schokken tijdens graaf- en sloopwerk, steenslag, modder, corrosie en mogelijk contact met puin of bewegende onderdelen.

Materialen zoals gegoten aluminium, polycarbonaat en RVS kunnen bijdragen aan een robuuste uitvoering, maar zijn op zichzelf geen garantie voor kwaliteit. Ook het ontwerp, de materiaaldikte, afdichting, bevestiging en onderbouwde testresultaten zijn bepalend.

Controleer daarom op:

• opgegeven schok- en trillingstesten;
• stevige en passende montagebeugels;
• borging van bouten en bevestigingsmateriaal;
• trekontlasting bij kabelinvoeren;
• beschermde kabelroutes;
• waterdichte en geschikte connectoren.

EMC, radio en GNSS-machinebesturing

LED-verlichting kan elektromagnetische emissies produceren. Bij onvoldoende ontstoring kunnen deze emissies radio- en communicatiesystemen beïnvloeden. Bij graafmachines met GNSS- of GPS-machinebesturing is het verstandig ook rekening te houden met gevoelige satellietontvangst en correctiesignalen.

Of er daadwerkelijk storing ontstaat, hangt niet alleen af van de lamp, maar ook van de bekabeling, montage en volledige machineconfiguratie. Een CE-markering is geen onafhankelijk keurmerk en zegt op zichzelf weinig over de mate waarin een lamp radio- of GNSS-signalen kan verstoren. Een ECE R10-goedkeuring toont aan dat het product volgens vastgestelde EMC-eisen is beoordeeld, maar garandeert niet dat in iedere machineconfiguratie volledig storingsvrije werking mogelijk is.

Werkt de graafmachine met gevoelige elektronica, communicatieapparatuur of GNSS-machinebesturing? Vraag dan naar aantoonbare EMC-prestaties. Bij een claim op basis van CISPR 25 zijn onder meer de toegepaste testmethode, geteste frequentiegebieden en behaalde emissieklasse van belang. Lees meer over EMC-ontstoring en CISPR 25 bij voertuigverlichting.

Ontstaat er ruis, gekraak of ontvangstverlies zodra je de verlichting inschakelt? Lees dan hoe je radiostoring door LED-verlichting kunt onderzoeken en oplossen.

CAN-bus en lampbewaking

Niet iedere graafmachine controleert de belasting van de verlichting. Extra werklampen worden bovendien vaak via een afzonderlijk gezekerd circuit en relais of controller aangesloten. Bij sommige moderne machines kan vervanging van bewaakte halogeenverlichting door LED wel een foutmelding, knipperen of uitval veroorzaken.

Controleer daarom of het betreffende circuit lampbewaking gebruikt en of een geschikte interface, controlebox of andere aanpassing nodig is. Losse weerstanden zijn niet automatisch de beste oplossing. Meer uitleg vindt u in het artikel over CAN-busproblemen bij LED-verlichting.

Veelgemaakte fouten bij graafmachineverlichting

• alleen naar het aantal lumen kijken;
• één zeer krachtige lamp gebruiken in plaats van het licht goed te verdelen;
• een verkeerd lichtbeeld kiezen voor de afstand en werkzone;
• lampen zo plaatsen dat het licht op de giek, bak of cabine reflecteert;
• onvoldoende rekening houden met bewegende machineonderdelen;
• IP67 verwarren met bescherming tegen hogedrukreiniging;
• EMC-prestaties negeren bij radio, communicatie of GNSS-machinebesturing;
• te lichte of onvoldoende geborgde montagebeugels gebruiken;
• kabels onbeschermd langs bewegende onderdelen leggen;
• boordspanning, stroomvraag en lampbewaking niet controleren;
• werkverlichting verwarren met goedgekeurde rijverlichting.

Controlelijst voor het kiezen en monteren

Loop voordat u de verlichting kiest en monteert de volgende punten na:

• Bepaal per werkzone welke functie de lamp moet vervullen.
• Controleer de boordspanning en het spanningsbereik van de lamp.
• Bereken de totale stroomvraag en stem de zekering en kabeldiameter daarop af.
• Kies het lichtbeeld op basis van de breedte en afstand van de werkzone.
• Kies de IP-bescherming op basis van de gebruiks- en reinigingsomstandigheden.
• Controleer beschikbare informatie over schok- en trillingstesten.
• Gebruik stevige, passende en goed geborgde montagebeugels.
• Leg kabels beschermd aan en gebruik trekontlasting en geschikte connectoren.
• Controleer de EMC-prestaties bij gebruik van radio, communicatie of GNSS.
• Ga na of het circuit lampbewaking heeft en een interface nodig is.
• Houd werkverlichting en goedgekeurde rijverlichting gescheiden.
• Controleer de montagepositie op reflecties en bewegende onderdelen.

Veelgestelde vragen over graafmachineverlichting

Welke verlichting is essentieel op een graafmachine?

Een volledig verlichtingsplan kan bestaan uit werklampen aan de voorzijde, zijkanten, giek en achterzijde, aangevuld met achteruitrijverlichting, signalering, cabineverlichting en goedgekeurde rijverlichting. Welke combinatie nodig is, hangt af van de machine, werkzaamheden en werkomgeving.

Is een graafmachine altijd 24 volt?

Nee. Veel grotere graafmachines werken op 24 volt, maar compactgravers kunnen ook een 12V-systeem hebben. Controleer altijd de nominale boordspanning en het toegestane spanningsbereik van de lamp. Multivoltage LED-werklampen kunnen voor beide systemen geschikt zijn.

Welke werklamp is geschikt voor op de giek?

Dat hangt af van de afstand tot het werkgebied, de montagepositie en het soort werk. Een flood-werklamp is geschikt voor een bredere zone op kortere afstand. Een gerichte lichtbundel kan nuttig zijn voor een verder gelegen of specifieke werkzone. Controleer altijd of de lamp bij verschillende standen van de giek geen reflectie of verblinding veroorzaakt.

Welke IP-waarde is geschikt bij hogedrukreiniging?

Reinigt u de machine regelmatig met een hogedrukreiniger, kies dan bij voorkeur verlichting die aantoonbaar tegen hogedruk- en stoomstraalreiniging is getest, zoals IP6K9K volgens ISO 20653. IP67 en IP68 hebben betrekking op andere vormen van waterbelasting en bewijzen deze bescherming niet automatisch.

Kan LED-verlichting GPS-machinebesturing verstoren?

Onvoldoende ontstoorde LED-verlichting kan elektromagnetische emissies veroorzaken die radio-, communicatie- of GNSS-signalen beïnvloeden. Of dit gebeurt, hangt af van de lamp en de volledige installatie. Kies bij gevoelige machinebesturing verlichting met aantoonbare EMC-prestaties en controleer ECE R10- en eventuele CISPR 25-claims zorgvuldig.

Kan halogeenverlichting direct door LED vervangen worden?

Dat kan vaak, maar niet altijd zonder aanvullende controle. Let op de boordspanning, aansluiting, montage en lichtverdeling. Bij een bewaakt verlichtingscircuit kan de lagere belasting van LED bovendien een foutmelding, knipperen of uitval veroorzaken. In dat geval kan een geschikte interface of controlebox nodig zijn.

Hulp bij het kiezen van graafmachineverlichting

Weet u niet zeker welke combinatie van werklampen, signalering en rijverlichting bij uw machine en werkzaamheden past? TRALERT® denkt graag mee over onder meer het lichtbeeld, de boordspanning, EMC, aansluitingen en montage.

Bekijk het assortiment professionele LED-werklampen, ontdek de Apex Series of lees meer over onze verlichting voor speciale voertuigen en machines. Voor een complete oplossing kunt u vrijblijvend advies aanvragen.