Regelgeving voor extra achteruitrijlichten, manoeuvreerlichten en werklampen op O4-voertuigen

Dit artikel behandelt de voorschriften voor O4-aanhangwagens en opleggers met een technisch toegestane maximummassa van meer dan 10.000 kg. We maken onderscheid tussen Europese voertuigtypegoedkeuring (WVTA) en achterafmontage op bestaande voertuigen. De focus ligt op extra achteruitrijlichten (AR), manoeuvreerlichten (ML) en werkverlichting. Voor lichtere aanhangwagens en opleggers verwijzen we naar de regelgeving voor extra verlichting op O3-voertuigen (meer dan 3,5 tot en met 10 ton).

Welke extra verlichting is toegestaan op een O4-oplegger?

De O4-categorie omvat zware getrokken voertuigen, zoals schuifzeilopleggers, koel- en vriesopleggers, tankopleggers, kippers, containerchassis, diepladers en zware autotransporters. Daarbij bepaalt niet het carrosserietype, maar de technisch toegestane maximummassa of een voertuig tot categorie O4 behoort.

Daarbij onderscheiden we drie lichtfuncties: extra achteruitrijlichten (AR), manoeuvreerlichten (ML) en werklichten. De eisen voor goedkeuring, aantal en aansluiting verschillen per functie.

De genoemde voertuigtypen zijn toepassingsvoorbeelden. De wettelijke voorschriften gelden voor de betreffende voertuigcategorie en lichtfunctie, niet uitsluitend voor deze uitvoeringen. De toepasbaarheid van specifieke UNECE-bepalingen hangt mede af van de geldende wijzigingsserie en de goedkeuringsroute.

De productnaam is niet bepalend. Een fabrikant kan een lamp als LED-werklamp aanbieden, zonder dat deze als achteruitrijlicht of manoeuvreerlicht is goedgekeurd. Controleer daarom of de juiste functie in de goedkeuringsdocumentatie en markering staat.

O3 of O4? De grens ligt bij een technisch toegestane maximummassa van 10.000 kg: O3 is meer dan 3.500 kg tot en met 10.000 kg, O4 is meer dan 10.000 kg. De hier besproken aantallen AR- en ML-lampen hangen binnen de aangehaalde UNECE-regeling vooral samen met de voertuiglengte en niet met die massagrens.

De standaard eisen voor verplichte voertuigverlichting behandelen we hier niet. Daarvoor verwijzen we naar het TRALERT® overzicht voor vrachtwagen- en opleggerverlichting.

Extra achteruitrijlichten op O4-voertuig

Achteruitrijlichten verlichten het gebied achter het voertuig en maken het achteruitrijden zichtbaar voor andere weggebruikers.

De installatievoorschriften staan in UNECE R48.

Hoeveel achteruitrijlichten zijn toegestaan?

Voertuiglengte	Aantal achteruitrijlichten
VoertuiglengteTot en met 6 meter	Aantal achteruitrijlichten1 verplicht, een tweede optioneel
VoertuiglengteLanger dan 6 meter	Aantal achteruitrijlichten2 verplicht, maximaal 2 extra optioneel

Bij een O4-oplegger langer dan 6 meter voorziet deze regeling dus in twee verplichte en maximaal twee aanvullende achteruitrijlichten. Het voertuiggewicht op zichzelf verandert dat maximum niet.

U kunt de twee optionele lampen aan de achterzijde of, onder voorwaarden, aan de zijkanten monteren.

Let op: het maximum van twee extra lampen geldt voor achter- en zijkanten samen.

Achteruitrijlichten aan de achterzijde monteren

Voor de reguliere achteruitrijlichten geldt binnen UNECE R48 een montagehoogte van 250 tot 1.200 mm boven het wegdek. Daarnaast gelden eisen voor de horizontale en verticale zichtbaarheid en de richting waarin de lamp is gemonteerd.

Controleer daarnaast of de opbouw, achterbumper, laadklep en overige voertuigonderdelen het lichtbeeld of de vereiste zichtbaarheid beïnvloeden.

Extra achteruitrijlichten aan de zijkant

Bij voertuigen langer dan 6 meter mogen de twee optionele achteruitrijlichten ook zijdelings worden gemonteerd.

Zijdelingse lampen bieden extra zicht langs de voertuigwanden, bijvoorbeeld bij het achteruitrijden naar een laadperron.

Bij zijdelingse montage moet u rekening houden met de geldende oriëntatie- en zichtbaarheidsvoorschriften. Een lamp met uitsluitend een goedkeuring voor montage recht naar achteren is daarom niet automatisch geschikt voor iedere zijdelingse positie.

Ook het Nederlandse RDW APK-handboek vermeldt expliciet dat extra achteruitrijlichten aan de zijkant van een aanhangwagen mogen worden gemonteerd.

Hoe worden extra achteruitrijlichten geschakeld?

Achteruitrijlichten worden normaal automatisch ingeschakeld wanneer de achteruitversnelling is geselecteerd.

Voor de twee optionele zijdelingse achteruitrijlichten kent UNECE R48 daarnaast een specifieke mogelijkheid om deze tijdens langzame voorwaartse manoeuvres te gebruiken.

Daarbij gelden aanvullende voorwaarden, waaronder een afzonderlijke bediening en automatische uitschakeling wanneer de voorwaartse snelheid hoger wordt dan 10 km/u.

Controleer bij achterafmontage bovendien of de nationale eisen voor het betreffende voertuig de gekozen schakeling toestaan.

Welke lampen zijn geschikt als achteruitrijlicht?

De lamp moet een geldige goedkeuring voor de achteruitrijfunctie hebben volgens ECE R23 of R148. Een lamp die als achteruitrijlicht wordt toegepast, moet beschikken over een goedkeuring voor de AR-functie.

• ECE R23: het oorspronkelijke reglement voor achteruitrijlichten en manoeuvreerlichten.
• ECE R148: het geharmoniseerde reglement voor lichtsignaalvoorzieningen, waarin onder andere deze functies zijn opgenomen.

Controleer bij de productselectie daarom niet alleen de ECE-norm, maar ook de functiecode, markering en technische documentatie.

Een algemene E-markering of een ECE R10-goedkeuring maakt een lamp niet automatisch geschikt als achteruitrijlicht.

Manoeuvreerlichten langs een zware O4-oplegger

Manoeuvreerlichten zijn bedoeld om het gebied direct naast het voertuig te verlichten tijdens manoeuvres op lage snelheid.

Sinds juni 2023 bevat UNECE R48 deze lichtfunctie ook voor aanhangwagens en opleggers.

Hoeveel manoeuvreerlichten mogen worden toegevoegd?

Lengte O4-voertuig	Maximaal aantal manoeuvreerlichten
Lengte O4-voertuigTot en met 6 meter	Maximaal aantal manoeuvreerlichten2, maximaal 1 per zijde
Lengte O4-voertuigMeer dan 6 tot en met 9 meter	Maximaal aantal manoeuvreerlichten4, maximaal 2 per zijde
Lengte O4-voertuigLanger dan 9 meter	Maximaal aantal manoeuvreerlichten6, maximaal 3 per zijde

Het maximum van zes geldt uitsluitend voor voertuigen langer dan 9 meter.

Waar mogen manoeuvreerlichten worden gemonteerd?

De maximale montagehoogte bedraagt 1.500 mm boven het wegdek. Ook gelden eisen aan de plaatsing in de lengterichting, de onderlinge verdeling en het gebied dat vanuit de lamp zichtbaar moet zijn.

Houd bij de integratie in het chassis rekening met de voertuigconstructie. Zo mogen zijafscherming, spatborden, assen en opbouwdelen de vereiste lichtverdeling niet ontoelaatbaar beperken.

Welke goedkeuring is vereist?

Voor manoeuvreerlichten is een specifieke goedkeuring voor de ML-functie volgens ECE R23 of R148 vereist.

De functiecode ML geeft aan dat de lamp voor manoeuvreerverlichting is beoordeeld. De lichtverdeling en fotometrische eisen verschillen van die voor een AR-achteruitrijlicht.

Een lamp met uitsluitend een AR-goedkeuring mag daarom niet zonder meer als manoeuvreerlicht worden toegepast. Hetzelfde geldt andersom.

Hoe moeten manoeuvreerlichten worden geschakeld?

Ook de schakeling van manoeuvreerlichten moet aan specifieke voorwaarden voldoen.

Binnen de regeling voor aanhangwagens mogen de manoeuvreerlichten niet kunnen worden ingeschakeld wanneer de positielichten van de aanhangwagen uitgeschakeld zijn.

UNECE R48 staat automatische activering onder bepaalde voorwaarden toe, bijvoorbeeld in combinatie met de achteruitrijfunctie of een parkeercamerasysteem.

Een belangrijke eis is dat de manoeuvreerlichten automatisch uitschakelen zodra de voorwaartse snelheid van de aanhangwagen hoger wordt dan 15 km/u.

De aanhangwagen moet zelf de snelheidsinformatie leveren. Afhankelijk van de voertuigconfiguratie kan bijvoorbeeld het elektronische remsysteem (EBS) deze informatie aanleveren.

Bepaal daarom al tijdens het ontwerp hoe het snelheidssignaal en de aansturing worden geïntegreerd.

Alleen een ML-lamp op de achteruitrijdraad aansluiten volstaat dus niet om aan alle installatievoorschriften te voldoen.

---

Verlichting voor opleggers en zwaar vervoer

TRALERT® is sinds 2005 specialist in ECE-gekeurde, schok- en waterbestendige LED-verlichting voor opleggers, trailers en zwaar transport.

Bekijk onze verlichting voor zwaar vervoer →

---

Extra werklichten voor laden en lossen

Niet alle extra verlichting hoeft echter een AR- of ML-functie te vervullen.

Wilt u een werkgebied verlichten, dan is afzonderlijk geschakelde werkverlichting vaak geschikt.

Deze lichtfunctie wordt onder andere toegepast bij laadkleppen, gereedschapsruimten, oprijvoorzieningen en werkzaamheden rondom het voertuig.

Wanneer kiest u voor gewone werkverlichting?

Voorbeelden van toepassingen zijn:

• Machinetransporters: verlichting tijdens het vastzetten van machines met spanbanden en kettingen.
• Kipperaanhangwagens: extra zicht op het werkgebied tijdens het lossen.
• Autotransporters: verlichting rondom de oprijvoorzieningen tijdens het laden.
• Gesloten en geconditioneerde aanhangwagens: verlichting rondom de laadklep en het laadgebied.

Hoeveel werklichten mogen worden gemonteerd?

Voor gewone werklichten geldt geen vergelijkbaar numeriek maximum als voor AR- en ML-lampen.

Dat betekent echter niet dat u de lampen onbeperkt mag gebruiken. De installatie en het gebruik moeten voldoen aan de relevante nationale voorschriften. Bovendien mag de verlichting geen gevaar of hinder voor andere weggebruikers veroorzaken.

Waar mogen werklichten worden geplaatst?

Een onderbouwlamp kan het gebied naast een laadklep verlichten; een hoger gemonteerde werklamp bestrijkt doorgaans een groter oppervlak.

• De lichtverdeling en de richting van de lichtbundel.
• Bescherming tegen vocht, vuil, steenslag en mechanische beschadiging.
• Beschikbare ruimte voor kabels en connectoren.
• De bevestiging aan het chassis of de opbouw.
• Het voorkomen van hinderlijke lichtuitstraling naar andere weggebruikers.

Bij internationaal ingezette voertuigen is het verstandig om ook de gebruiksvoorschriften van de betreffende landen mee te nemen in de keuze voor de montagepositie.

Mogen werklichten automatisch met de achteruitversnelling worden ingeschakeld?

U mag een gewone werklamp zonder AR-goedkeuring niet als achteruitrijlicht gebruiken.

Wilt u dat verlichting automatisch inschakelt bij het achteruitrijden? Kies dan een lamp met de juiste functiegoedkeuring en een schakeling die aan de toepasselijke voorschriften voldoet.

Voor werkverlichting die u uitsluitend tijdens werkzaamheden gebruikt, biedt een afzonderlijke bediening doorgaans de duidelijkste oplossing.

Dat kan bijvoorbeeld met een schakelaar op het voertuig of een afzonderlijke bediening vanuit de cabine.

Mag werkverlichting branden tijdens het rijden?

De gebruiksregels verschillen per land.

In Nederland zijn werklichten op aanhangwagens toegestaan. Het gebruik mag echter geen gevaar of hinder voor andere weggebruikers opleveren.

In Duitsland bepaalt § 52 lid 7 StVZO dat werklichten niet tijdens het rijden mogen worden gebruikt. Ook mogen andere weggebruikers niet worden verblind.

Houd bij internationaal gebruik rekening met de voorschriften van de landen waarin het voertuig rijdt.

Aandachtspunten bij zware O4-opleggers

Bij O4-voertuigen telt niet alleen de keuze van de lamp, maar ook de integratie in de vaak lange en intensief gebruikte voertuigconstructie. De onderstaande aandachtspunten zijn praktische ontwerpkeuzes, geen aanvullende O4-specifieke wettelijke aantallen.

• Chassis en zijafscherming: voorkom dat zijafscherming, gereedschapskisten of spatborden de vereiste lichtverdeling van AR- of ML-lampen beperken.
• Beweegbare delen: controleer de montagepositie bij schuifzeilconstructies, laadkleppen, oprijplaten en andere bewegende onderdelen.
• Bekabeling: stem kabelroutes, connectoren, afdichting en trekontlasting af op trillingen, vervuiling en onderhoudstoegang.
• Trekker-opleggerinterface: beoordeel hoe voeding en stuursignalen worden overgedragen, vooral wanneer een ML-installatie snelheidsinformatie van de oplegger nodig heeft.
• Voertuigvarianten: leg per uitvoering vast welke lichtfunctie, montagepositie en elektrische configuratie binnen de voertuiggoedkeuring vallen.

Europese typegoedkeuring of achterafmontage

Voor nieuwe voertuigen met Europese typegoedkeuring gelden andere beoordelingsroutes dan voor bestaande voertuigen waarop u achteraf verlichting monteert.

Route 1: nieuwe O4-aanhangwagen met Europese typegoedkeuring (WVTA)

Bij een nieuwe O4-aanhangwagen kunt u de verlichting al tijdens het ontwerp opnemen in de Europese typegoedkeuring voor het gehele voertuig.

Bij AR- en ML-verlichting moet onder meer worden aangetoond dat:

• De gekozen lampen voor de betreffende lichtfunctie zijn goedgekeurd.
• Het aantal lampen voldoet aan de voorschriften voor de voertuiglengte.
• De montageposities en geometrische zichtbaarheid correct zijn.
• De elektrische schakeling aan de toepasselijke voorwaarden voldoet.
• De installatie past binnen de goedgekeurde voertuigconfiguratie.

Leg de verlichtingsconfiguratie daarom vroeg in het ontwikkeltraject vast, zeker bij meerdere voertuigvarianten.

Route 2: achteraf monteren op een bestaande O4-oplegger

Wanneer u achteraf extra verlichting aan een bestaand O4-voertuig toevoegt, moet u rekening houden met de nationale regelgeving. Juist hier ontstaat regelmatig verwarring: nationale voorschriften voor voertuigen in gebruik sluiten niet altijd direct aan op de nieuwste wijzigingen van UNECE R48.

Een belangrijk voorbeeld zijn manoeuvreerlichten (ML). UNECE R48 kent deze lichtfunctie sinds juni 2023 ook voor aanhangwagens en opleggers. Toch vermelden nationale voorschriften manoeuvreerlichten niet altijd afzonderlijk als toegestane verlichting. Daardoor kan achterafmontage tot afkeur leiden, zelfs wanneer de lamp de juiste ML-goedkeuring heeft.

Heeft u extra verlichting nodig tijdens het laden, lossen of andere werkzaamheden rondom het voertuig? Dan kan afzonderlijk geschakelde werkverlichting een alternatief zijn. Werklichten vallen niet onder dezelfde installatievoorschriften als manoeuvreerlichten en zijn in verschillende landen onder voorwaarden toegestaan.

Daarbij moeten de lampen daadwerkelijk als werkverlichting functioneren. Alleen een manoeuvreerlicht anders benoemen maakt de installatie niet automatisch toegestaan. De montage, elektrische aansluiting en het gebruik moeten voldoen aan de geldende nationale voorschriften.

Welke oplossing past bij de toepassing?

Heeft een bestaande zware oplegger beperkt zicht bij een laadperron? Dan kunnen extra achteruitrijlichten met AR-goedkeuring uitkomst bieden, mits de montage en schakeling aan de toepasselijke eisen voldoen.

Voor laden en lossen is afzonderlijk geschakelde werkverlichting vaak de beste keuze. Bij intensief gebruik of zware omstandigheden kan heavy-duty werkverlichting van TRALERT® passend zijn.

Wie bepaalt de regelgeving voor voertuigverlichting?

Bekijk de TRALERT®-video over UN ECE-normen en wetgeving voor een toelichting op de totstandkoming en toepassing van voertuigverlichtingsregels.

CAN-bus

Moderne voertuigen kunnen de werking van verlichting elektronisch bewaken. Het aansluiten van extra LED-lampen kan invloed hebben op de belasting van een stroomkring of op de signalen die door het voertuig worden gecontroleerd. Lees meer over de oorzaken en mogelijke oplossingen in ons artikel over CAN-busstoringen bij LED-verlichting.

ECE R10 en elektromagnetische compatibiliteit

ECE R10 heeft betrekking op elektromagnetische compatibiliteit (EMC) van voertuigen en elektrische of elektronische onderdelen.

Deze regelgeving is relevant bij de selectie en integratie van LED-verlichting, maar staat los van de specifieke functiegoedkeuring voor achteruitrijlichten en manoeuvreerlichten.

Een ECE R10-goedkeuring vervangt dus geen AR- of ML-functiegoedkeuring. Controleer daarnaast ook bij AR- en ML-goedgekeurde lampen de toepasselijke EMC-eisen.

Een passende verlichtingsoplossing samenstellen

Gebruik onderstaande checklist bij de keuze en integratie van extra verlichting.

1. Lichtfunctie: achteruitrijlicht, manoeuvreerlicht of werklicht.
2. Voertuiggegevens: categorie, lengte, constructie en beoogde toepassing.
3. Productgoedkeuring: de juiste functiecode en technische documentatie.
4. Montage: positie, hoogte, zichtbaarheid en bescherming.
5. Elektrische aansluiting: voeding, schakeling, bekabeling en eventuele snelheidsregeling.
6. Goedkeuringsroute: Europese typegoedkeuring of nationale voorschriften voor achterafmontage.

Stem deze punten daarom vroeg in het ontwerp af. Zo voorkomt u onnodige aanpassingen aan de constructie of elektrische installatie.

Veelgestelde vragen over extra verlichting op O4-voertuigen

Hoeveel extra achteruitrijlichten mag een zware O4-oplegger hebben?

Bij een O4-aanhangwagen langer dan 6 meter voorziet UNECE R48 in twee verplichte en maximaal twee optionele achteruitrijlichten. De twee extra lampen mogen aan de achterzijde of, onder de geldende voorwaarden, aan de zijkanten worden gemonteerd.

Wat is het verschil tussen een achteruitrijlicht en een manoeuvreerlicht?

Een achteruitrijlicht met AR-goedkeuring is bedoeld voor verlichting tijdens achteruitrijden. Een manoeuvreerlicht met ML-goedkeuring verlicht de omgeving naast het voertuig tijdens manoeuvres op lage snelheid. Beide functies hebben eigen eisen voor de lichtverdeling, montage en schakeling.

Hoeveel manoeuvreerlichten mogen op een O4-aanhangwagen worden gemonteerd?

Dat hangt af van de voertuiglengte. Tot en met 6 meter zijn maximaal twee manoeuvreerlichten toegestaan, bij meer dan 6 tot en met 9 meter maximaal vier en bij meer dan 9 meter maximaal zes. Deze aantallen gelden binnen de relevante UNECE-installatievoorschriften.

Mag een gewone werklamp automatisch met de achteruitversnelling worden ingeschakeld?

Een gewone werklamp zonder AR-goedkeuring mag u niet als achteruitrijlicht gebruiken. Wanneer extra verlichting automatisch moet functioneren bij achteruitrijden, moet de lamp voor die functie zijn goedgekeurd en moet de installatie aan de bijbehorende voorschriften voldoen.

Zijn manoeuvreerlichten ook toegestaan bij achterafmontage?

De toelating van manoeuvreerlichten binnen UNECE R48 betekent niet automatisch dat iedere bestaande O4-aanhangwagen achteraf van deze lichtfunctie mag worden voorzien. Controleer daarom de nationale voorschriften en eventuele gevolgen voor de voertuiggoedkeuring afzonderlijk.

Extra verlichting voor zware O4-opleggers

TRALERT® levert LED-voertuigverlichting voor trailerbouwers, carrosseriebedrijven en professionele werkplaatsen. Naast afzonderlijke achteruitrijlichten en werklichten bieden wij ook bekabeling, connectoren en complete verlichtingsoplossingen.

Van productselectie tot de integratie in een voertuig denken onze specialisten met u mee over de technische mogelijkheden, montage en elektrische aansluiting.

Wilt u extra verlichting integreren in een nieuwe zware oplegger of een bestaande O4-configuratie aanpassen? Neem contact op met TRALERT® om de mogelijkheden voor uw toepassing te bespreken.

Bekijk onze oplossingen voor carrosseriebouw

---

Disclaimer:

Bij TRALERT® doen we ons uiterste best om de informatie in dit artikel zo nauwkeurig en actueel mogelijk te houden, inclusief de regelgeving rondom voertuigverlichting. Wetgeving kan echter regelmatig veranderen, en hoewel wij ons inspannen om deze wijzigingen tijdig door te voeren, kan het voorkomen dat bepaalde updates of aanpassingen nog niet zijn verwerkt in dit artikel. Wij adviseren onze lezers daarom altijd om de actuele wetgeving te controleren bij hun lokale overheidsinstanties of regelgevende organen, met name wanneer het gaat om uitzonderingen of specifieke nationale voorschriften. TRALERT® is niet aansprakelijk voor enige schade of boetes die voortvloeien uit verouderde of onvolledige informatie in dit artikel.

Neem bij twijfel altijd contact op met de bevoegde autoriteit om te verzekeren dat uw voertuig aan alle wettelijke eisen voldoet.