Kabeldikte voor voertuigverlichting berekenen: zo maakt u de juiste keuze

Dit artikel is bedoeld voor wagenbouwers die extra verlichting monteren. Het geeft u de basiskennis, de berekening en de aandachtspunten voor het bepalen van de juiste kabeldikte. Meer algemene aandachtspunten voor het complete verlichtingssysteem, van connectoren tot aan zekeringen, leest u in onze best practices voor 24V-verlichting.

Het korte antwoord

• Bereken het benodigde aantal ampere met de formule I = P / U.
• Reken voor de veiligheid met 10 volt (12V-systeem) of 20 volt (24V-systeem) in plaats van de werkelijke spanning.
• Houd de uitkomst onder de maximale stroom van de kabel. Een kabel van 1,5 mm2 kan ongeveer 15 ampere aan.
• Zeker de kabel af op die maximale waarde, dus 1,5 mm2 op 15 ampere en nooit hoger.
• Twijfelt u bij een lange leiding, veel verbruikers of een ouder voertuig, kies dan een maat dikker.

De formule: stroom berekenen

Vermogen, spanning en stroom hangen samen via P = U x I. Omgeschreven naar stroom geldt:

I = P / U

1. I = stroom in ampere (A)
2. P = vermogen in watt (W), het totale verbruik van alles wat op de kabel zit
3. U = spanning in volt (V)

Hoe hoger de spanning, hoe lager de stroom bij hetzelfde vermogen. Een 24V-systeem trekt bij dezelfde lampen dus ongeveer de helft van de amperes van een 12V-systeem.

De verhouding tussen vermogen (P), spanning (U) en stroom (I).

Tel altijd het vermogen op van alle verbruikers die op dezelfde kabel zitten. Twee werklampen van 35 watt op een kabel is samen 70 watt.

Reken met een veilige marge

Deel het vermogen niet door 12 of 24, maar door 10 (12V-systeem) of door 20 (24V-systeem). Zo houdt u rekening met het ongunstigste moment in de praktijk:

1. Met draaiende motor staat de spanning rond 13,8 of 27,6 volt en valt de stroom juist lager uit.
2. Staat de motor uit of is de accu wat ouder, dan zakt de spanning richting 10 volt en loopt de stroom op.
3. Kabellengte, stekkers, schakelaars en overgangsweerstanden kosten daarbovenop spanning.

Wanneer u rekent met 12 of 24 volt komt u in veel gevallen uit, maar dan houdt u minder veiligheidsmarge over. Met 10 of 20 volt bouwt u die marge bewust in. Een lamp van 120 watt komt zo uit op 12 ampere in een 12V-systeem en op 6 ampere in een 24V-systeem, zoals in het voorbeeld hierboven.

Kabeldikte en afzekeren

De kabeldikte wordt aangegeven in vierkante millimeter (mm2), de doorsnede van het koper. Hoe groter de doorsnede, hoe meer stroom de kabel aankan en hoe lager de weerstand. De buitenmaat of de stugheid zegt niets over de capaciteit. Twee kabels van 1,5 mm2 kunnen er verschillend uitzien, de ene dun en soepel, de andere dikker en stugger, maar beide moeten dezelfde 15 ampere aankunnen.

Onderstaande waarden zijn praktische vuistregels voor korte, directe aansluitingen. Bij langere kabeltrajecten, meerdere overgangen of hogere omgevingstemperaturen is extra marge verstandig.

Kabeldikte (mm2)	Maximale stroom (A)	Afzekeren op (A)
Kabeldikte (mm2)0,75	Maximale stroom (A)10	Afzekeren op (A)10
Kabeldikte (mm2)1,0	Maximale stroom (A)13	Afzekeren op (A)10
Kabeldikte (mm2)1,5	Maximale stroom (A)15	Afzekeren op (A)15
Kabeldikte (mm2)2,5	Maximale stroom (A)25	Afzekeren op (A)20
Kabeldikte (mm2)4	Maximale stroom (A)30	Afzekeren op (A)30
Kabeldikte (mm2)6	Maximale stroom (A)40	Afzekeren op (A)40

Zeker een kabel altijd af op zijn eigen maximale waarde en nooit hoger. Een te zware zekering betekent dat de kabel oververhit kan raken voordat de zekering doorslaat, met brandgevaar tot gevolg. Een kabel van 1,5 mm2 hoort op 15 ampere, niet op 20 of 30 ampere.

Waarom u het nooit exact kunt vastleggen

Een universele tabel bestaat niet. De juiste kabelkeuze hangt altijd af van kabellengte, aansluitpunten en het totale circuit. Elke meter kabel, elke stekker en elke schakelaar levert weerstand op, en weerstand kost spanning. Dat heet spanningsval. Hoe langer de leiding en hoe meer onderdelen ertussen zitten, hoe groter de spanningsval. Daardoor houdt u in de praktijk minder reserve over. Juist daarom is het verstandig om bij langere trajecten of meerdere overgangen extra marge aan te houden.

Let in de praktijk op deze zwakke plekken:

1. Lange leidingen van voor naar achter op het voertuig
2. Krulkabels tussen cabine en opbouw, die gevoelig zijn voor beschadiging en bij goedkope uitvoeringen meer weerstand hebben
3. Stekkers en overgangen
4. Schakelaars
5. Oudere voertuigen waarvan de bedrading al wat verouderd is

Een korte aansluiting met een goede kabel mag dichter bij de 15 ampere komen. Zit er veel tussen, houd dan meer marge aan.

Rekenvoorbeeld: tien werklampen

Een veelgestelde vraag is of u tien werklampen kunt aansluiten op een kabel van 1,5 mm2. Stel dat het gaat om tien werklampen van 18 watt, samen 180 watt.

1. 12V-systeem: 180 / 10 = 18 ampere. Dat is te veel voor 1,5 mm2 (maximaal 15 A). Verdeel de lampen dan over twee aansluitingen met elk een eigen zekering, kies een dikkere kabel of sluit aan op 24 volt.
2. 24V-systeem: 180 / 20 = 9 ampere. Dat past ruim binnen 1,5 mm2.

Een verstraler van 120 watt op 24 volt komt uit op 120 / 20 = 6 ampere. Daar volstaat 1,5 mm2 ruim voor.

Aansluiten op de vrachtwagen

Sluit u aan op een bestaand aansluitpunt op de vrachtwagen, dan kunt u uitgaan van de zekering die de fabrikant of dealer daarop heeft gezet. Is dat punt afgezekerd op 15 ampere, dan kunt u die waarde doorgaans als bovengrens aanhouden. Controleer wel altijd of dit aansluitpunt bedoeld is voor extra verbruikers en niet al door andere functies wordt belast.

U kent immers alleen uw eigen bedrading vanaf het aansluitpunt naar achteren. Wat er binnenin het voertuig zit aan kabeldikte en schakelaars weet u niet. Daar mag u op vertrouwen dat de fabrikant het goed heeft uitgevoerd.

Meerdere functies in een kabel

Voor opbouw met meerdere functies wordt vaak een kabelboom gebruikt, een kabel met meerdere aders. De aanduiding 12 x 1,5 betekent twaalf aders van 1,5 mm2. De massa-ader is in zulke kabels meestal dikker uitgevoerd, bijvoorbeeld 2,5 mm2, omdat de retourstroom van alle functies daar samenkomt.

Elektrische en moderne voertuigen

Voor opbouwverlichting verandert er bij een elektrische vrachtwagen weinig. De voertuigverlichting werkt meestal nog op een 12V- of 24V-boordnet, dat tijdens het rijden wordt bijgeladen, net als bij een dieselvoertuig met een dynamo. De hoogspanningsaccu voor de aandrijving staat daar los van.

Het verschil is dat het boordnet bij EV’s vaak strakker is afgeregeld. Diezelfde ontwikkeling speelt ook bij nieuwere dieselvoertuigen. Bij moderne voertuigen met gevoelige boordelektronica kan daarnaast een CAN-bus oplossing nodig zijn.

Welke kabel kiest u?

Heeft u de juiste kabeldikte bepaald, dan vindt u bij TRALERT® de bijbehorende bekabeling:

1. Losse kabel per meter vindt u bij kabel op rol.
2. Kant-en-klare aansluitkabels met de juiste stekkers.
3. Kabelbomen voor truck en trailer in het overzicht kabelbomen.
4. Een volledig overzicht van onze bekabeling.
5. Wilt u een complete verlichtingsset laten samenstellen, kijk dan bij onze maatwerk verlichtingskits.

Veelgestelde vragen

Hoeveel ampere kan een kabel van 1,5 mm2 aan?

Ongeveer 15 ampere. Zeker een kabel van 1,5 mm2 daarom af op 15 ampere en nooit hoger.

Welke kabeldikte heb ik nodig voor werklampen?

Tel het vermogen van alle lampen op, deel dat door 10 (12V) of 20 (24V) en houd de uitkomst onder de maximale stroom van de kabel. Voor veel losse werklampen volstaat 1,5 mm2, mits het kabeltraject kort blijft en de totale belasting binnen de veilige marge valt.

Kan ik tien werklampen op een kabel van 1,5 mm2 aansluiten?

Op 24 volt past dat doorgaans, ongeveer 9 ampere bij 180 watt. Op 12 volt komt u op ongeveer 18 ampere en is 1,5 mm2 te licht. Verdeel de lampen dan over meerdere aansluitingen of kies een dikkere kabel.

Hulp nodig bij uw keuze?

De juiste kabelkeuze is voor een deel ook vakmanschap. U heeft inzicht nodig in het hele traject van accu tot lamp. Heeft u advies op maat nodig voor een project, neem dan contact op met uw TRALERT® specialist. Wij denken graag met u mee voor de juiste verlichtingsoplossing.